السيد الطباطبائي ( مترجم وشارح : محسن دهقانى )
591
فروغ حكمت ( ترجمه وشرح نهاية الحكمه ) ( فارسى )
فى المثل صورت حيوانى است ماده گشتند ما به آن ماده هم مادهء ثانيه مىگوييم . و همچنين تا آخر ما با ضميمه شدن صورتها به مادههاى قبلى كه پديد آورندهء مادهء جديد براى صورتهاى بعدى هستند مادهء ثانيه مىگوييم . ملاحظه مىشود كه در مادهء ثانيه ، ماده زماناً مقدم است بر صورت . فى المثل صورت جسم طبيعى و مادهء او كه با هم ماده براى صورت نباتى مىشوند زماناً مقدم بر صورت نباتى هستند كه بعد مىآيد . وهكذا در مادهها وصورتهاى بعدى . تقدم زمانى ماده نسبت به نخستين صورت كه همان صورت جسميه باشد در مادهء اولى جارى نيست ، چون مادهء اولى بدون صورت اولى به تنهايى نمىتواند موجود شود تا زماناً موجوديتش قبل از موجوديت صورت باشد . لكن مادهء اولى نسبت به صورتهايى كه پس از صورت جسميه مىآيند تقدم زمانى دارد همانطور كه مادهء ثانيه بر صورى كه بر او ورود پيدا مىنمايند تقدم زمانى دارد . صورت جسميه نيز خالى از ماده نيست متن وأمّا أنّ الصورة الجسميّة لا تتعرّى . . . فلا جسمَ إلّافي مادّة . ترجمه و اما اين كه صورت جسميه خالى از ماده نيست ، بدان جهت است كه جسم هر جا كه باشد از عوارض مفارقهاى كه بر آن پى در پى وارد مىشوند - مانند اقسام حركات ، كم ، كيف ، اين ، وضع و غير اينها خالى نيست . و همچنين است ( يعنى خالى از ماده نيست ) صور نوعيهاى كه تعاقب بر جسم پيدا مىكنند . در حالى كه همهء اينها متوقف بر امكان و استعداد سابقى است كه جز ماده حاملى ندارند . پس جسم ، وجود ندارد مگر در ضمن ماده . شرح همانطور كه ماده بدون صورت جسميه يافت نمىشود ، صورت جسميه نيز